Η πλάνη της αυτα-αγάπης…

Η Σχέση με τον Εαυτό είναι μία ψευδής σχέση. Δεν υφίστανται οντολογικά, δηλαδή δεν υπάρχει! Ο ατομικισμός/ναρκισσισμός στην εποχή της ψηφιακής κουλτούρας είναι διάχυτος παντού. Από την “σέλφι” έως και τον δικαιωματισμό.

Ο κατακερματισμός του ανθρώπου σε χαρακτηριστικά και ποιότητες, η αναγωγή του, από άνθρωπο σε άτομο με ιδιότητες που τον ορίζουν ως διαφορετικό, παρεισφρύει σε λογής – λογής νεο-λογισμούς και όρους που βρίσκουμε διάσπαρτους σε κείμενα ιστοσελίδων, αλλά και σε δημοφιλή βιβλία ψυχολογικού περιεχομένου.

Παραδειγματικά αναφέρω το νεο-λογισμό της αυτα-γάπης, αλλά και εν γένει της σχέσης με τον Εαυτό. Η Σχέση με τον Εαυτό είναι κίβδηλη αφού για να υπάρχει σχέση χρειάζεται ο Άλλος. Εξάλλου σχέση (είτε καλή είτε κακή) ορίζεται ως ο ψυχολογικός χώρος που συν-δημιουργείται από την επαφή, τουλάχιστον, δύο διαφορετικών ανθρώπων.

Ακόμη κι η αίσθηση της υπαρκτής ατομικότητας, δημιουργείται στο βρεφικό στάδιο με τρόπο που ο Άλλος είναι απαραίτητος και βασικό συστατικό για την δημιουργία της αίσθησης εαυτού. Με λίγα λόγια χωρίς τον Άλλον δεν μπορεί να συσταθεί η αίσθηση του Εαυτού, και επομένως η αντίληψη “Εγώ είμαι”, δηλαδή ο εαυτός συστήνεται μέσω της σχέσης με τον Άλλον (πχ. η μητέρα για το βρέφος).

Οι λέξεις έχουν σημασία, γιατί εμπεριέχουν νοήματα και εν ολίγοις τα νοήματα μας οδηγούν σε έναν ή άλλο τρόπο να σκεφτόμαστε. Κάπως έτσι, οδηγούμαστε στην ατομοκεντρική σφαίρα του κόσμου μας, όπου το κέντρο είμαστε εμείς κι όλα γυρίζουν γύρω από την ασημαντότητα της ύπαρξής μας. Οι ανάγκες μου, οι επιθυμίες μου, οι σκέψεις μου, τα θέλω μου, η αποθέωση τους από τις, παντός είδους, ρηχές αναλύσεις επιτυγχάνουν να απωθήσουν την ανυπόφορη αίσθηση της ασημαντότητας στο χάος, και να την μετατρέψουν ως σημαντικότητα, τέτοια που οι άλλοι δεν είναι απαραίτητοι, παρά εργαλεία εξυπηρέτησης των αναγκών, επιθυμιών κλπ. Επομένως όταν διαβάζουμε και λέμε η σχέση με τον εαυτό, τι εννοούμε πράγματι;

Αν συμφωνούμε έως εδώ, ότι για να υφίστανται σχέση χρειάζονται, τουλάχιστο, δύο, τότε όντως δημιουργούμε μία ψευδο-σχέση διαιρώντας τον εαυτό σε δύο.Πολλοί όροι έχουν διατυπωθεί για αυτή την διαίρεση, για παράδειγμα αναφέρω Ανώτερος – Κατώτερος, Εσώτερος (πνευματικός) – Υλικός (σωματικός). Συνέπεια της Καρτεσιανής διαίρεσης που απαντάται ευρέως και στην Θεολογία.

Αν δοκιμάσετε να τους ορίσετε πιθανά να διαπιστώσετε την διαίρεση στην οποία αναφέρομαι. Εν τέλει, κατά την προσπάθεια να τους περιγράψετε, αναρωτηθείτε ποιος περιγράφει; Αν η προφανής απάντηση είναι «εγώ», τότε, αναρωτηθείτε ποιον περιγράφετε; Αν η ευλογοφανής απάντηση είναι «εμένα», η διαίρεση γίνεται πια ολοκάθαρη.

Συμφωνείτε άραγε, ότι κάθε περιγραφή ενός αντικειμένου αποτελεί την αντίληψη εκείνου που περιγράφει το αντικείμενο; Αν συμφωνείτε μπορείτε να καταλάβετε ότι μετατρέψατε τον εαυτό σας σε αντικείμενο κι ότι λέτε για τον εαυτό σας δεν είναι τίποτε περισσότερο από την αντίληψη που έχετε για αυτόν, κι όχι ο Εαυτός.

Ακριβώς για τα παραπάνω η σχέση αυτή είναι φανταστική, μη πραγματική, κίβδηλη.

Ο άνθρωπος δεν υπάρχει εν κενώ, υπάρχει μέσα σε κάτι, από το οποίο προέρχεται. Αυτό το κάτι, είναι η κοινωνία (οικογένεια, χωριό, πόλη, έθνος) για αυτό ο Αριστοτέλης λέει ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό και πολιτικό ον.

Η υπέρμετρη και ανεδαφική αυτοεκτίμηση προάγει το Εγώ ως το απόλυτο κέντρο που όλα περιστρέφονται γύρω από αυτό. Κατ’ ουσίαν ο εαυτός δεν υπάρχει, παρά μόνο ως τα σημεία επαφής μας με το περιβάλλον. Τα σημεία της επαφής γίνονται σημεία επίγνωσης της ύπαρξης, αισθήσεις και συναισθήματα.

Αν σας φαίνεται περίεργο δοκιμάστε να πειραματιστείτε, δοκιμάστε για λίγο να απομονώσετε τις βασικές αισθήσεις, κλείνοντας μάτια και αυτιά, σταματώντας για λίγο να εισπνέετε, χωρίς περιβαλλοντική αλληλεπίδραση και είμαι βέβαιος ότι θα καταλάβετε με βιωματικό τρόπο τι σημαίνει σημεία επαφής.

Αν θέλετε να βιώσετε την αγάπη βρείτε κάποιον άλλον, αγαπήστε και ρισκάρετε. Κάθε ματαίωση, είναι επώδυνη. Κάθε οδύνη μπορεί να γίνει το πρώτο σκαλί στην σκάλα της αποδοχής, δίνοντας νόημα σε μία ζωή που αναπόδραστα τελειώνει, και χωρίς τον άλλον θα τελειώνει πράγματι χωρίς κανένα νόημα.

ΥΓ. Να σημειωθεί εδώ, ότι για να γίνουμε «εμείς» χρειάζεται πρώτιστα να γίνω «εγώ» και «εσύ», ωστόσο αυτό είναι κάτι εξόχως σημαντικό που το κείμενο δεν πραγματεύεται.

Ο ψυχοθεραπευτής Παύλος Κουτρουφίνης εργάζεται στο ιδιωτικό του γραφείο στο Ναύπλιο, με άτομα, ζευγάρια και θεραπευτικές ομάδες. Στην εργασία και την ζωή στηρίζεται στην φιλοσοφία της Gestalt

Κουραμπιέδες, σελοφάν και θλίψη…

Χριστούγεννα εν όψη : χαρά, θαλπωρή, κουραμπιέδες, μελομακάρονα, δώρα, αγκαλιές, φιλιά, ευχές, ειρήνη, αγάπη, οικογενειακό τραπέζι, συντροφιά, είναι λέξεις – σύμβολα που εμπεριέχουν νοήματα, τέτοιες μέρες έρχονται στο μυαλό μας.

Όλα τούτα δημιουργούν στους περισσότερους (ποιος μπορεί να πει με σιγουριά;) αίσθημα ευφορίας και χαράς. Σε άλλους βαθιά αίσθηση μοναξιάς, λύπης και θλίψη.

Ο Σκρουτζ δεν ήταν κακός, δεν ήταν τοξικός, μόνος ήταν!

Η αιτιοκρατία μας οδηγεί στο επισφαλές συμπέρασμα ότι αυτοί οι άνθρωποι είτε δεν είναι «καλά» είτε ότι κάτι τους έτυχε.

Πράγματι, η νοσταλγία των χαμένων ονείρων των παιδικών χρόνων, η απώλεια κάποιου προσώπου και το μαρτύριο της «άδειας» καρέκλας, η φτώχεια, η ανεργία, η απώλεια της οικονομικής δυνατότητας να περάσουμε αυτές τις γιορτινές μέρες όπως κάποτε, είναι μερικοί από τους λόγους που μπορούμε να πούμε με ασφάλεια ότι δημιουργούν το υπόστρωμα ανάδυσης δύσφορων συναισθημάτων.

Με τούτα, ο λογισμός μας συνάδει με αυτό που λέμε «κοινή» λογική (αδόκιμος όρος στις μέρες μας) δικαιολογεί στα μάτια μας εκείνους που βιώνουν θλίψη κι απελπισία.

Όμως υπάρχουν και κείνοι οι άλλοι…

Εκείνοι που ενοχλητικά μας θυμίζουν όλα όσα θέλουμε να μην γνωρίζουμε, κι αν γνωρίζουμε, όλα όσα θέλουμε να ξεχνούμε. Την ματαιοδοξία, την απουσία εγγενούς νοήματος, και την επίγνωση της θνητότητας (έξω από δω, όπως λέγεται).

Είναι εκείνοι που «αναίτια» για τον γραμμικό μας λογισμό νιώθουν όπως νιώθουν, κι αποτελούν το όνειδος, εισπράττουν τον ψόγο και την κατάκριση, χαρακτηρίζονται άνθρωποι τοξικοί, αρνητικοί, με σκούρα αύρα, γκρινιάρηδες, θύματα, ανίκανοι να δουν την θετική πλευρά της ζωής, καταθλιπτικοί.

«χαμογέλα ρε, τι σου ζητάνε;»

Θα συνεχίσω με αυτό, που θα ήταν κανονικά το συμπέρασμα στο τέλος

οι υγιείς αρρωσταίνουν.

Κι αρρωσταίνουν λειτουργώντας ως ενδείκτες, αταίριαστα λαμπάκια σαν κι αυτό της έλλειψης καυσίμου στο αυτοκίνητο σας. Αταίριαστα λαμπάκια ανάμεσα στα χιλιάδες, μυριάδες λαμπιόνια της χαράς των ημερών.

Λειτουργούν ως ενδείκτες για εμάς τους «υγιείς», για όλους εμάς που οι «κεραίες» μας συντονίζονται ως δέκτες των πομπών της επίπλαστης ευτυχίας που διαφημίζεται, περίπου ως προϊόν. Οι «κεραίες» των άλλων συντονίζονται με την υποκρισία, το ευκαιριακό, τον ατομικισμό, τα πλαστά συναισθήματα, την κατανάλωση του άλλου, την διαφημιστική καμπάνια, την «αναγκαστική» ευτυχία.  

Καταναλώνουμε τα συναισθήματα της χαράς, όπως τρώμε αδηφάγα τους κουραμπιέδες. Καταναλώνουμε τις σχέσεις αφού εκπληρωθούν οι πρόσκαιρες επιθυμίες, που η «ποπ» ψυχολογία του διαδικτύου ονομάζει ανάγκες. Καταναλώνουμε τον άλλον, περίπου ως εργαλείο εξυπηρέτησης πόθων, ονείρων, κι έπειτα τους πετούμε σαν το σελοφάν της λαχταριστής άδειας πιατέλας.

Δύσμοιροι ευτυχισμένοι καταναλωτές προϊόντων, δώρων, ονείρων κι ανθρώπων.

Σε αυτή την μέθεξη της ευφάνταστης ειρήνης κι αγαλλίασης για «όλον» τον κόσμο, η υποκρισία σπάζει στα μούτρα μας ορμητικά σαν το κύμα στην πέτρινη προκυμαία.

Ο ενοχλητικός άλλος γίνεται το απωθητικό αντικείμενο, μας χαλνάει το γιορτάσι κι εδώ συχνά σκεφτόμαστε κι άλλοτε λέμε κιόλας: «χαμογέλα ρε, τι σου ζητάνε;»

Η παντοδυναμία της ποπ «ψυχολογίας» και κουλτούρας, σκέψου θετικά, βρίσκεται διάχυτη παντού. Από τα μεσημεριάτικα της άθλιας υπο-κουλτούρας με «ψυχολογική» επίγευση από παντός είδους ψυχολογιο-λογούντες έως την επιθετική διαφημιστική εκστρατεία για κατανάλωση, τις βιτρίνες απαστράπτουσας ευμάρειας και χαράς στο φόντο της κοινωνίας που ρέπει στην θλίψη.

Η κανονικότητα των χαρούμενων γιορτών αναδεικνύει εκείνους ως μη κανονικούς. Κάθε τους προσπάθεια να γίνουν «φυσιολογικοί» προσκρούει σε αυτήν την επιταγή.

«Γίνε θετικός».

Σα να μην έφτανε η αίσθηση της λύπης, προστίθεται σε αυτή κι η υποχρέωση να σκεφτούν θετικά. Με τρόπο, μάλιστα, υπερφυσικό. Να γίνουν σαν εμάς, τυφλοί και κωφοί.

Η κοινωνική «εντολή» της αγοράς για περισσότερη κατανάλωση (Οι χαρούμενοι ψωνίζουν περισσότερο, κι οι στενοχωρημένοι ψωνίζουν για να γίνουν χαρούμενοι. Η άθλια μεταφορά της θεραπείας, λανσαρισμένη ως shop therapy. Η αποθέωση της ματαιότητας!) σκέψου θετικά, επενεργεί με τρόπο ψυχαναγκαστικό να υποδυθούν κάτι άλλο, να αρνηθούν τα συναισθήματά τους, με συνέπεια είτε να υποκρίνονται ως μέρος της καθολικής υποκρισίας ώστε να έχουν την αίσθηση του ανήκειν είτε να μην τα καταφέρνουν και να νιώθουν περίπου συναισθηματικά ανάπηροι, βαθαίνοντας την θλίψη, την απόκοσμη αίσθηση μοναξιάς, την μνησικακία για αυτούς που μοιράζονται μία φέτα ψωμί, αλειμμένη με light βούτυρο, σαν την καλοστημένη διαφήμιση της πρέπουσας ευτυχισμένης οικογένειας.

Η απουσία δημιουργεί κενό, το κενό γεμίζει με πόνο. Ο πόνος, δηλαδή, έγκειται στην απουσία. Η απουσία της ανθρωπιάς, της συμπόνιας, της συντροφικότητας, της συλλογικότητας, γεμίζει με πόνο. Εκείνος που τον αισθάνεται είναι υγιής και θλίβεται, κι ας μην το γνωρίζει.

Για τους πολλούς εκείνος είναι ο προβληματικός, ο τοξικός άνθρωπος, γεμάτος αρνητισμό κλπ., και κάπως έτσι το πιστεύει κι αυτός. Αποδέχεται τον κοινωνικό καθωσπρεπισμό των ημερών, απορρίπτοντας τα μη κοινωνικά αποδεκτά συναισθήματά του.

ΥΓ. Όλα τούτα μπορεί και να τα γράφω γιατί μικρός συμπαθούσα τον Σκρούτζ. Τον συμπαθούσα, μυστικά από τους άλλους, γιατί όλοι τον αντιπαθούσαν κι ανησυχούσα μήπως δεν ήμουν κανονικός! Ο λόγος της συμπάθειας ήταν ακριβώς γιατί δεν βρίσκονταν κανείς να τον συμπαθήσει. Ο Σκρουτζ δεν ήταν κακός, δεν ήταν τοξικός, μόνος ήταν!

Ο ψυχοθεραπευτής Παύλος Κουτρουφίνης εργάζεται στο ιδιωτικό του γραφείο στο Ναύπλιο, με άτομα, ζευγάρια και θεραπευτικές ομάδες. Στην εργασία και την ζωή στηρίζεται στην φιλοσοφία της Gestalt